Tại sao cần siêu âm khi mang thai?
Khi mang thai, mẹ rất thích siêu âm để được nhìn thấy bé. Thực ra, siêu âm có thể giúp cung cấp cho mẹ những thông tin gì về bé? Siêu âm nhiều liệu có hại gì không?
Siêu âm là gì?
Siêu âm là một xét nghiệm chẩn đoán không xâm lấn sử dụng sóng âm thanh để tạo ra các hình ảnh để có thể quan sát em bé, nhau thai và tử cung, cũng như các cơ quan vùng chậu khác. Nó cho phép bác sĩ thu thập những thông tin có giá trị về quá trình phát triển của thai kỳ và sức khỏe của em bé.
Trong thời gian xét nghiệm, một kỹ thuật viên siêu âm truyền sóng âm thanh tần số cao qua tử cung của bạn, sau đó máy tính sẽ chuyển những âm thanh dội lại thành hình ảnh video cho thấy hình dáng, vị trí và cử động của em bé.Sóng siêu âm cũng được sử dụng trong các dụng cụ cầm tay được gọi là Doppler mà bác sĩ dùng để nghe nhịp tim của bé.
Phần lớn phụ nữ sắp làm mẹ có một siêu âm chuẩn khi họ ở tuần thai thứ 16-20. Nhưng bạn có thể siêu âm sớm vào tuần thứ 4-5 hoặc bất cứ thời điểm nào sau đó nếu có dấu hiệu của vấn đề. Hầu hết mọi người rất mong chờ lần siêu âm giữa thai kỳ bởi nó mang lại những hình ảnh đầu tiên khá rõ ràng về em bé.
Các kỹ thuật viên siêu âm có thể giới thiệu với bạn một bộ bản in hình ảnh siêu âm để làm kỉ niệm. Bạn cũng có thể biết được giới tính của bé, nếu bạn muốn. Nhưng mục đích chính của siêu âm là để cung cấp cho bạn và bác sĩ các thông tin quan trọng về sức khỏe và sự phát triển của em bé.
Siêu âm có thể cung cấp những thông tin gì?
Trong một siêu âm giữa thai kỳ điển hình (tuần thai 16-20), với sự giúp đỡ của một kỹ thuật viên siêu âm, bác sĩ sẽ:
1. Kiểm tra nhịp tim của bé
Để đảm bảo em bé có nhịp tim bình thường. Thiết bị sẽ đếm số nhịp đập của tim thai mỗi phút.
2. Khẳng định vị trí của bé
Điều này để đảm bảo rằng sự phát triển của em bé đang diễn ra bên trong tử cung của bạn và loại trừ trường hợp bạn mang thai ngoài tử cung, có nghĩa là phôi thai nằm ở ống dẫn trứng hay một vị trí khác ngoài tử cung. Thông thường, nếu mang thai ngoài tử cung, bạn sẽ sớm có các triệu chứng và siêu âm giúp xác nhận vấn đề.
3. Đo kích thước của bé
Các kỹ thuật viên siêu âm sẽ đo các kích thước của em bé: hộp sọ, xương đùi, và xung quanh bụng để đảm bảo em bé có kích thước phù hợp với tuổi thai. Nếu bác sĩ có bất cứ lo ngại nào về sự phát triển của em bé, bác sĩ sẽ đề nghị bạn siêu âm thêm một vài lần nữa để kiểm tra.
4. Kiểm tra số lượng em bé trong bụng bạn
Vào thời điểm này, bạn đã có thể biết được bạn có mang song thai hoặc đa thai hay không. Hầu hết phụ nữ mang đa thai có kích thước lớn trong giai đoạn thai kỳ đầu tiên và đi siêu âm vào thời điểm này có thể khẳng định được số lượng em bé.
5. Kiểm tra vị trí của nhau thai
Nếu nhau thai che phủ cổ tử cung (nhau tiền đạo), nó thường không đau nhưng có thể gây chảy máu nghiêm trọng trong giai đoạn thai kỳ sau này. Nếu tình trạng này được phát hiện, bác sĩ có thể thực hiện các theo dõi sớm trong giai đoạn thai kỳ thứ ba để kiểm tra xem nhau thai còn che phủ cổ tử cung hay không. Trong thời gian này, bạn đừng lo lắng. Chỉ một tỉ lệ nhỏ nhau tiền đạo được phát hiện bằng siêu âm trước 20 tuần vẫn tồn tại cho tới lúc chuyển dạ.
6. Đánh giá lượng nước ối
Nếu siêu âm cho thấy bạn có quá nhiều hoặc quá ít nước ối thì đều là vấn đề. Bạn sẽ được xem xét kỹ lưỡng để tìm ra nguyên nhân và bác sĩ sẽ muốn theo dõi bạn bằng các siêu âm định kỳ.
7. Kiểm tra những bất thường về thể chất cho bé
Bác sĩ sẽ quan sát kỹ các bộ phận của em bé, bao gồm đầu, cổ, ngực, tim, cột sống, dạ dày, thận, bàng quang, cánh tay, cánh chân và dây rốn để đảm bảo chúng vẫn phát triển đúng cách. Nếu bạn có bất kỳ kết quả nào đáng nghi vấn hay mối lo ngại nào trong giai đoạn thai kỳ đầu tiên, các kỹ thuật viên siêu âm sẽ quét kĩ hơn để kiểm tra các dấu hiệu dị tật bẩm sinh hay hội chứng Down.
8. Xác định giới tính của bé
Thông thường, vào thời điểm này bạn đã có thể biết được em bé là trai hay gái, trừ một số trường hợp, chẳng hạn như bàn tay bé che mất bộ phận sinh dục trong quá trình quét. Trong nhiều trường hợp, việc biết giới tính của bé là rất quan trọng với bác sĩ – ví dụ, nếu em bé được đánh giá có nguy cơ bị một số tình trạng bẩm sinh nào đó.
Siêu âm cũng có thể được thực hiện tại các thời điểm khác trong quá trình mang thai của bạn để kiểm tra tình trạng của bé, như một phần của các xét nghiệm khác - chẳng hạn như xét nghiệm độ mờ da gáy, lấy mẫu sinh thiết gai mang đệm hoặc chọc ối...
Khi nào cần siêu âm trong giai đoạn thai kỳ đầu tiên (3 tháng đầu)?
Thông thường, bác sĩ sẽ đề nghị bạn siêu âm sớm (ở khoảng tuần 7-9), nếu họ có lý do để nghi ngờ một trong những điều sau đây:
Sẩy thai
Nếu bạn bị chảy máu âm đạo sớm trong thai kỳ, bác sĩ có thể quan tâm đến nguy cơ sảy thai và lên lịch siêu âm để kiểm tra em bé. Nhịp tim của bé có thấy thấy rõ ràng ở 6.5 tuần thai (giả sử một vòng kinh nguyệt là 28 ngày). Nếu bạn có thể thấy nhịp tim của bé bằng siêu âm sau 7 tuần, cơ hội mang thai thành công của bạn lớn hơn 97%.
Nếu bạn không thấy nhịp tim của bé vào thời điểm này, đừng tuyệt vọng. Điều này có thể do chu kỳ của bạn dài hơn trung bình và em bé của bạn còn nhỏ hơn dự đoán. Bác sĩ sẽ thử kiểm tra lại cho bạn trong vòng một tuần nữa.
Mang thai ngoài tử cung hoặc chửa trứng
Chảy máu âm đạo (cũng như các triệu chứng khác) cũng có thể là dấu hiệu mang thai ngoài tử cung hoặc chửa trứng. Trong trường hợp mang thai ngoài tử cung (xảy ra khi phôi thai không có trong tử cung), bác sĩ sẽ cố gắng xác định nơi phôi thai đang nằm. Trong trường hợp chửa trứng (có bất thường về nhau thai và thường em bé không thể sống được), siêu âm có thể hiển thị hình ảnh giống như một chùm nho – nơi lẽ ra là em bé.
Không chắc chắn tuổi thai
Nếu bạn không chắc chắn ngày bắt đầu kỳ kinh nguyệt cuối cùng của mình hoặc chiều dài chu kỳ, bác sĩ có thể đề nghị siêu âm vào khoảng 7 tuần để xác định thời gian mang thai thật sự của bạn.
Vì tất cả các bào thai có cùng kích thước trong những tuần đầu tiên, bác sĩ có thể thường xác định tuổi thai (và suy ra ngày dự sinh của bạn) bằng việc sử dụng một vài số đo nhất định. Khi bạn ở khoảng tuần 7-13, đo chiều dài từ đỉnh đầu đến mông của bé có thể xác định tuổi thai của bé.
Mang đa thai
Nếu kích thước của bạn lớn (hoặc nếu bạn đã dùng phương pháp điều trị khả năng sinh sản), bạn có thể mang thai song sinh hoặc đa thai. Bác sĩ sẽ đề nghị bạn siêu âm để xem bạn đang mang trong mình bao nhiêu em bé.
Khi nào cần siêu âm vào cuối thai kỳ?
Đây là những lý do phổ biến nhất để bác sĩ đề nghị bạn siêu âm vào giai đoạn thai kỳ thứ ba:
Để xác định nguyên nhân gây ra chảy máu âm đạo
Chảy máu trong nửa cuối của thai kỳ có thể gây nên bởi vấn đề về nhau thai. Siêu âm có thể giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân của những gì đang xảy ra.
Để kiểm tra sự phát triển của bé
Giai đoạn sau của thai kỳ, nếu có bất kỳ mối lo ngại nào về sự phát triển bình thường của em bé, bác sĩ sẽ lên lịch siêu âm để đo kích thước một số phần của cơ thể bé. Đặc biệt, kích thước của đầu, chiều dài xương đùi và khoảng cách quanh tiết diện giữa của bé.
Để kiểm tra lượng nước ối
Nếu bạn đã được chẩn đoán là nước ối quá nhiều (đa ối) hoặc quá ít (thiểu ối), bác sĩ có thể sẽ yêu cầu bạn siêu âm thường xuyên trong suốt giai đoạn thai kỳ thứ ba để theo dõi tình trạng của em bé.
Để kiểm tra sức khỏe của bé cuối thời kỳ mang thai
Nếu bạn bị cao huyết áp hoặc tiểu đường, hoặc bạn quá ngày dự sinh, bác sĩ có thể yêu cầu bạn siêu âm để kiểm tra mức độ chuyển động, nhịp thở của bé và lượng nước ối.
Để xác định xem bạn có phải sinh mổ hay không
Điều này áp dụng trong trường hợp em bé của bạn có kích thước quá lớn (nhất là nếu bạn bị tiểu đường) hoặc có ngôi thai bất thường, hay nếu nhau thai cản đường ra khỏi tử cung của em bé.
Siêu âm được thực hiện như thế nào?
Quét siêu âm thường được thực hiện qua bụng, nhưng cũng có thể được thực hiện thông qua âm đạo.
Nếu quét qua bụng, bạn sẽ nằm ngửa trên bàn khám và được xoa gel lên bụng để cải thiện độ dẫn truyền của sóng âm thanh. Sau đó, kỹ thuật viên siêu âm di đầu dò qua lại trên bụng để truyền sóng. Một máy tính chuyển các sóng dội lại thành những hình ảnh trên màn hình và em bé xuất hiện trước mắt bạn.
Trong quá trình quét, các kỹ thuật viên sẽ ghi lại các kích thước và lưu lại hình ảnh hoặc video để bác sĩ có thể giải thích cho bạn. Mặc dù bạn háo hức muốn biết những điều mà kỹ thuật viên đang nhìn thấy, bạn vẫn cần đợi đến khi bác sĩ nhìn thấy kết quả và thảo luận những điều đó với bạn. Nếu bạn chưa muốn biết giới tính của em bé, nhớ nói với người siêu âm cho bạn.
Một siêu âm cơ bản mất khoảng 15 đến 20 phút. Một lần quét chi tiết hơn (mức độ II), có thể cần đến các thiết bị tinh vi hơn, và mất khoảng 30-90 phút hoặc lâu hơn.
Ngày nay, siêu âm trong 3 tháng đầu có nhiều khả năng được thưc hiện thông qua âm đạo, với một đầu dò được thiết kế đặc biệt. Phương pháp này có thể hơi khó chịu, nhưng trong giai đoạn đầu của thai kỳ, nó thường cung cấp những hình ảnh tốt hơn siêu âm qua bụng và có thể rất hữu ích để chẩn đoán mang thai ngoài tử cung và những bất thường của thai nhi.
Nếu siêu âm qua bụng trong giai đoạn thai kỳ đầu tiên, bạn có thể được đề nghị uống một vài ly nước để làm đầy bàng quang trong quá trình siêu âm. Điều này có thể khiến bạn hơi khó chịu một chút.
Siêu âm 3-D có tốt không?
Bạn có thể đã nghe nói về siêu âm 3-D mới có sử dụng thiết bị đặc biệt để hiển thị hình ảnh của em bé gần chi tiết như một bức ảnh. Một số chuyên gia nói rằng kỹ thuật này cho phép những đánh giá chính xác hơn về các vấn đề như nứt đốt sống và hở hàm ếch. Tuy nhiên, công nghệ mới đòi hỏi nhiều kỹ thuật viên siêu âm có kỹ thuật hơn và không có sẵn ở nhiều nơi.
Nơi siêu âm có quan trọng không?
Siêu âm được thực hiện tại các trung tâm hoặc viện lớn có thể phát hiện được các bất thường tới 80% số lần, trong khi ở một số phòng khám tư nhân – nơi có thiết bị công nghệ cũ và nhân viên ít kinh nghiệm – tỉ lệ phát hiện có thể giảm xuống 13%. Do đó, hãy cân nhắc lựa chọn nơi khám thai cẩn thận để thực hiện việc siêu âm và được giải thích - xem xét kết quả một cách cẩn thận, nhất là nếu có nghi ngờ những vấn đề về sức khỏe.
Quá trình siêu âm có hại gì cho mẹ và em bé không?
Đây là vấn đề mà khá nhiều người quan tâm. Rất nhiều nghiên cứu lớn được thực hiện trong 35 năm qua đã không tìm thấy bằng chứng cho thấy siêu âm gây hại cho sự phát triển của thai nhi, và việc siêu âm nhiều cũng không gây ảnh hưởng tích lũy nào đến sức khỏe của mẹ và em bé. Một số báo cáo từ các nghiên cứu nhỏ gợi ý rằng việc siêu âm có thể làm tăng nguy cơ trẻ nhẹ cân, mắc vấn đề về nghe - nói, và việc thuận tay trái chưa được phát hiện ra trong các nghiên cứu chặt chẽ hơn.
DS. Trần Lan lược dịch
